Бұл сызба — «Жамиғ ат-тауарихтың» бірінші томындағы түркі ру-тайпаларына қатысты шежірелік мәліметтердің қысқа сығындысы. Кітапта кімнен кім тарағаны, қай ру қай тармаққа жататыны ұзын, шұбалаң мәтін түрінде берілген. Сол еңбек ішінде шашырап жатқан шежірелік мағлұмат оқырманға түсінікті болу үшін оны бұтақ тәрізді көрнекі, ықшам сызбаға түсірдім.
Толығырақ
Сызба 2018 жылы шыққан академиялық қазақша аударма негізінде жасалды. Бұл аударма Тегеранда сақталған, Рашид ад-Диннің көзі тірісінде жазылған көне парсы қолжазбасына сүйенеді. Яғни бұл жерде негізге алынған мәтін — кейінгі көшірме емес, ең сенімді түпнұсқа.
Қазақша аударманың басты артықшылығы — мәтін еркін өзгертілмеген. Аудармашылар түпнұсқаны өз ойымен түсіндіріп емес, мүмкіндігінше сөзбе-сөз, қаз-қалпында аударған. Ру, тайпа, адам және жер-су атаулары да түпнұсқадағы жазылуы мен дыбысталуына барынша жақын берілген.
Бұл дәлдік өте маңызды. Өйткені орыс, кеңестік және кейбір батыс аудармалары көбіне кейінгі көшірмелерге сүйенген. Ол көшірмелердің біразында көне түркі-мұғул атауларын дұрыс оқуға қажет әріптер мен белгілер толық болмаған. Соның кесірінен көптеген есімдер мен ру-тайпа атаулары бұрмаланып оқылды.
Бұған қоса, кеңестік дәуірде Шыңғыс қаған мұрасы мен түркі тарихы кеңестік саяси және идеологиялық көзқарасына сай түсіндірілді. Соның салдарынан түпнұсқадағы барлық шежірелік байланыстар көмескіленіп, ру, тайпалардың түркілік тегі бұрмаланып, өшірілген.
Сондықтан бұл сызба кездейсоқ пікірге немесе бұрмаланған аудармаларға емес, түпнұсқаға ең жақын қазақша мәтінге сүйеніп жасалды. Негізгі мақсат — түркі ру-тайпаларының шежіресін мүмкіндігінше анық, түсінікті және бұрмаламай көрсету.
Сызбаны жинақтау жұмысын жасанды интеллектінің көмегімен және өз білімім мен түсінігім шеңберінде атқардым. Егер сызбадан «Жамиғ ат-тауарих» қазақша аудармасының мәтініне сай келмейтін нақты қате байқасаңыз, Telegram арқылы хабарласуыңызды өтінемін. Дәлелді ескертулер мен түзетулер міндетті түрде қаралады.
